تقنین اخلاق در حوزه خانواده /دکتر محمد روشن

دکتر محمد روشن در مقاله ای با موضوع "تقنین اخلاق در حوزه خانواده" در دومین کنفرانس بین المللی فقه و قانون تحت عنوان " اخلاق و قانون با نگاهی فقهی و حقوقی" تاکید کرد:  اگر چه حقوق کف روابط اخلاقی را تعیین می‌کند ولی اخلاق عرش حقوق است.

 به گزارش روابط عمومی، چکیده مقاله دکتر مجمد روشن به شرح زیر است.

اگر چه نکاح یک نهاد حقوقی است ولی ناشی از یک پیوند منبعث از اخلاق و دین بوده ولی نهادی است که با تصور آن تصدیق می‌شود، از سوی دیگر نهاد خانواده دارای تقدس است، روابط درونی آن تحت تأثیر عواطف ناشی از فطرت انسانی است و قبل از آنکه حقوق به داوری روابط بین اعضاء بپردازد، اخلاق حکم اصلی و به شکلی بنیادین موازنه منفی را عهده‌دار است.

قانونگذاری در حوزه خانواده کمک شایان توجهی به تعمیق روابط اعضا ندارد و اصولاً با تقنین نمی‌توان اشخاص را به ایثار و فداکاری تشویق و یا از اعمال حق در جایی که ناروا می‌نمایاند؛ بازنگاهداشت. از سوی دیگر نهاد خانواده در مراحل بعث، انبعاث، ایجاد استمرار، تعالی و اضمحلال تا حدود زیادی متأثر از دین است و آنچه که در شریعت تحت عنوان مستحبات و مکروهات نکاح آمده است، اتیان مستحبات آن به شدت به استحکام بخشی و یا ارتکاب مکروهات به تزلزل خانواده کمک می‌کند.

خانواده جزیی از فرهنگ است و بنابراین شکل‌گیری و روابط نمایان بیرونی آن تحت تأثیر فرهنگ، آداب و رسوم ملی و بومی است، آنچه در فرهنگ شایسته و پامذموم است، بر سنت‌های پیشینیان و دوره‌هایی طولانی به انگار درآمده است و لذا آمر و ناهی آن قانون نبوده و نیست؛ اما به صورت درونی از آن صیانت می‌شود، اگر چه فرهنگ‌ها نیز از تغییر و تبدی مصون نیستند اما فرهنگ غالب، اخلاقی نیز تلقی می‌شود و به تعبیر دیگر همانا اخلاق عمومی و اخلاق حسنه است و به صورت نانوشته مراعی است.

در روابط غیر مالی زوجین تکالیف مشترکی از قبیل تکلیف به حسن معاشرت (ماده 1103 ق.م) معاضدت و یاری به یکدیگر (ماده 1104 ق.م) در قالب حقوق موضوعه آمده است، بدون آنکه مصادیق آن و یا ضمانت اجراهایی که اتفاق نظر بر آنها باشد، تبیین شده باشد. اگر چه حقوق کف روابط اخلاقی را تعیین می‌کند و اخلاق عرش حقوق است وی میزان تأثیر این گزاره‌ها اخلاقی در قانون قابل بررسی است و آنکه اصولاً این شیوه تقنین کمکی به اعتلای خانواده دارد یا خیر؟

روش تحقیق: گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه‌ای از راه مطالعه و فیش‌برداری منابع، یا روش توصیفی ـ تحلیلی با بررسی آیات الهی، سنت ائمه معصومین(ع) و بررسی دیدگاه‌های فقیهان، حقوق موضوعه و ملاحظه دکترین موجود با استفاده از روش اجتهادی مورد قبول نسبت به استخراج نظر اقدام خواهد شد.

کلید واژه: اخلاق عملی و نظری، حقوق موضوعه، خانواده، ضمانت اجرا.